أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
332
قانون ( فارسى )
آب فرو ريزد و سر لاغر و كوچك شود . اگر سر بزرگ است و آب در آن جمع نشده بود ، چندان سر را پاره كن كه مغزش بيرون آيد شايد كوچكتر شود و بتوان آن را بيرون آورد . اگرنه تنها سر بلكه كلّهء جنين طبيعتا بزرگ است و از آب و مغز بيرون دادن كارى ساخته نيست ، بهوسيلهء گازانبر دندانكشى جمجمه را پاره كن ، و استخوانها را بيرون كش . اگر سر جنين بيرون آمده است امّا شانههايش گير كردهاند ، با همين گازانبر دندان كشيدن اطراف استخوان چنبر را ببر تا به استخوانهاى ميان تهى مىرسى تا رطوبتى كه در سينه جمع شده است از راه اين استخوانها بيرون ريزد و سينه به هم آيد . اگر سينه به هم نيامد ، آنوقت بايد بريدن را ادامه دهى و استخوانهاى چنبر را بركنى . همينكه استخوانهاى چنبر بركنده شدند ، سينه به آسانى راه خروج را در پيش مىگيرد . اگر پايينهاى شكم آماسيده و جنين - زنده يا مرده - در زهدان گير كرده است ، باز بايد به همان دستورى كه ذكر شد جنين را از چيزهايى كه در درونش گرد آمده است تخليه كنى و آن را بيرون بياورى . جنينى كه پاهايش اول بيرون مىآيد آسانتر از آن جنينى بيرون كشيده مىشود كه سرش را پيش قدم كرده و گير كرده است . راست كردن چنين جنينى - كه پاهايش زودتر بيرون مىآيند در مقابل دهانهء زهدان آسان است . اگر پاهاى جنين بيرون آمدهاند اما شكم و سينهاش گير كردهاند و بيرون نمىآيند ، بايد وسيلهء دستمال ( پارچه ) آن را بكشند و شكم و سينه را - به دستور ذكر شده در بالا - از دربرگرفته تهى كنند . اگر همهء اندامهاى تن جنين بيرون آمدند و تنها سر از بيرون آمدن سرپيچى و خيرهسرى كرد و باقى ماند ، دست چپ را به زهدان برسانند و با انگشتان دهانهء زهدان را بگيرند و قلابى يا دو قلاب از قلابهاى ويژهء جراحى اين حالت را در سر فرو برند و بيرون بكشند . اگر دهانهء زهدان به سبب ورم گرم به هم آمده است و راه نيست كه جنين را به خارج بيرون كشند ، به هيچ وجه نبايد شدت و زور به كار رود ؛ بايد با صبر و حوصله كار را فيصله داده چيزهاى بسيار چرب و چيزهاى رطوبتبخش چرب در دهانهء زهدان بريز ! مادر در آبزن بنشيند ، ضمادها بر دهانهء زهدان بگذار تا باز شود . آنگاه اگر سر خيره سرى كرد ، به دستورى كه گفتيم بيرون كشيده شود . اگر جنين از راه راست منحرف شد و به طرف پهلوى مادر رسيد ، در صورت امكان بايد جنين را راست كرد و به راه راست هدايت شود آنگاه اسلوب بيرون راندنش برحسب دستوراتى كه ذكر شد صورت گيرد . اگر راست كردن و درست قرار دادن جنين در برابر دهانهء زهدان ممكن نشد ، بايد كليهء تن جنين را در داخل شكم مادر پارهپاره كرد . به زور بيرون آوردن جنين در هر حالاتى از حالات ذكر شده نبايد انجام شود . بايد بعد از بيرون آوردن جنين به علاج ورم گرم زهدان - كه از اثر عمل پيدا مىشود - بپردازى ! اگر بعد از بيرون آوردن جنين نزيف خون روى داد ، علاج نزيف خون را در بحث ويژه به آن ذكر كردهايم .